Synagoga Staromiejska w Rzeszowie

Synagoga Staromiejska w Rzeszowie mieści się przy ulicy Bożniczej. Jest ona jedną z najstarszych synagog w województwie podkarpackim, które zachowały się do dnia dzisiejszego. Niegdyś nazywano ją Małą (ze względu na niewielki rozmiar w porównaniu z synagogą Nowomiejską) oraz Starą Szkołą.

Historia synagogi

Synagogę wybudowano na początku XVII wieku. W 1660 r. oraz 1739 r. strawiły ją poważne pożary, po których odrestaurowywano budynek. Kolejny pożar nastąpił około połowy XIX wieku i po kolejnej przebudowie synagoga uzyskała dwie przybudówki, przy czym do dziś przetrwała tylko jedna z nich. Na początku XX wieku opiekowało się nią namiestnictwo austriackie, a później województwo lwowskie. Podczas II wojny światowej została zdewastowana, a następnie podpalona przez hitlerowców.

Po wojnie Muzeum Miasta Rzeszowa planowało urządzić tu wystawę muzealną, ale Komitet Żydowski w Krakowie nie ustosunkował się do prośby. W latach czterdziestych zniszczony i obrabowany został dach synagogi i cały budynek zaczął popadać w ruinę. Wówczas Zarząd Miejski zaplanował remont, ale niestety nie doszedł on do skutku i dopiero w latach 1953-1963 budynek został wyremontowany. Aktualnie właścicielem budynku jest Gmina Wyznaniowa Żydowska w Krakowie, a synagogę dzierżawi Archiwum i Ośrodek Badań Historii Żydów. Na ścianie można zobaczyć tablicę, którą poświęcono Żydom zamordowanym w czasie Holokaustu.

Architektura

Synagoga jest murowana, postała z łamanych kamieni oraz cegły na planie kwadratu. Wybudowano ją w stylu renesansowym. W jednym z narożników można podziwiać niewielką basztę, która jest pozostałością po zabudowaniach obronnych Rzeszowa. Basztę dobudowano w XVIII wieku. Strona zachodnia posiada piętrową dobudówkę z XIX stulecie. Drugą dobudówkę niestety zburzono w latach pięćdziesiątych ubiegłego wieku.

W głównej modlitewnej sali dawniej znajdował się zabytkowy i przepięknie zdobiony aron ha-kodesz i bima, ale niestety pierwotne wyposażenie się nie zachowało do lat współczesnych. Synagogę ze względu na jej liczne walory architektoniczne oraz bogatą historię wpisano do krajowego rejestru zabytków nieruchomych w marcu 1987 roku.

Mapa